Werkgroep 8
'Rijden onder invloed’ is een vakoverschrijdend project voor leerlingen van de derde graad secundair onderwijs. In dit project worden verkeers- en mobiliteitseducatie in de eindtermen van het secundair onderwijs geïntegreerd. Verbanden tussen de verschillende vakken worden maximaal in het pakket verwerkt, zodat vakoverschrijdend werken gemakkelijk wordt. De interesse en zelfwerkzaamheid van de leerlingen vormen het uitgangspunt van dit project. We vermelden de beoogde eindtermen en geven bij iedere module een schatting van de nodige lestijden. In het hele project gaat veel aandacht naar het oefenen van communicatieve vaardigheden zoals helder taalgebruik, correcte verslaggeving en debatteren. De opdrachten voor de leerlingen en een handleiding voor de leerkrachten vindt u in deze map.
‘Rijden onder invloed’ bestaat uit zeven multidisciplinaire modules. Het project start met twee voorbereidende opdrachten, die de aanloop vormen naar de verschillende aspecten van rijden onder invloed, die bij chemie, fysica, wiskunde en biologie aan bod komen. Voorkennis is hier niet nodig. In de daaropvolgende vijf modules komen wiskunde en wetenschappen ruim aan bod. De laatste module ‘alcoholpreventie’ vormt een mooie afsluiter. Met in het achterhoofd de persoonlijke en maatschappelijke gevolgen van alcoholmisbruik moeten de leerlingen zelf een sensibiliseringscampagne opzetten.
Omdat in de eindtermen van het secundair onderwijs ICT een belangrijke plaats inneemt, komt dit aspect uitvoerig aan bod in het hele project. Wie zich nog meer wil uitleven met ICT-toepassingen komt aan zijn trekken met de extra module ‘Zelf een computerspel maken’.
De volledige werkmap kan gratis gedownload worden via de website van het scholennetwerk: www.scholennetwerk.uhasselt.be
Structuur van de werkmap
Korte inhoud van de modules
Een eerste kennismaking: is een inleidende module waarin de problematiek van ‘Rijden onder invloed’ wordt aangebracht via een onderzoek naar verschillende wetgevingen van ons omringende landen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van gegevens op het Internet.
Aansluitend op dit verkennend onderzoek houden de leerlingen een debat volgens de regels van de kunst. De leerlingen brengen zelf thema’s aan die betrekking hebben op alcohol. Afhankelijk van de actualiteit kunnen deze onderwerpen heel erg variëren, vb. het succes van alcoholpops bij kinderen, het drankgebruik in een discotheek, ...
Tijdens dit onderdeel leren leerlingen debatteren, observeren, reflecteren, ...
Na deze inleiding is het kader waarbinnen gewerkt wordt geschetst en kan gestart worden met een eerste echt onderzoek. Leerlingen kunnen in hun klas, of ruimer binnen de school gaan kijken hoe het gesteld is met het alcoholverbruik. Ze verwerken die gegevens volgens statistische methoden en leren conclusies trekken. In deze module leren de leerlingen de technieken uit de exploratieve statistiek toepassen in de praktijk. Ze moeten zelf een onderzoek opzetten, de nodige gegevens verzamelen en verwerken en de gevonden resultaten samenvatten in een verslag.
In een derde module gaan we na hoe een alcoholconcentratie in het bloed gemeten wordt.
Tijdens het onderzoek van de vorige modules zijn leerlingen ongetwijfeld op een site terecht gekomen met daarop een alcoholmeter. Daar zie je dat je op basis van een aantal parameters kunt berekenen of je te veel gedronken hebt. Als goede wetenschappers vragen de leerlingen zich af hoe men zo’n uitspraak kan doen. De formule van Widmark of BAC-formule wordt hier geïntroduceerd.
De BAC-formule wordt opgesteld met aandacht voor de te gebruiken eenheden en het belang van een aantal variabele grootheden zoals lichaamsmassa, het man of vrouw zijn, de hoeveelheid alcohol in een bepaalde tijd consumeren en de vertering van alcohol.
Telkens wordt één van deze grootheden als parameter genomen wat aanleiding geeft tot enkele eenvoudige reële functies.
Van zodra we de formule begrijpen, willen we ook de achtergrond kennen. De biologie komt dan op de proppen met de verklaring van de verschillende parameters: waarom er een onderscheid is tussen mannen en vrouwen, waarom alcohol niet bij iedereen even snel afbreekt, ...
Tot slot van deze module proberen we dan, net zoals op de website, een programma te schrijven waarmee je je BAC-waarde kunt berekenen. Leerlingen starten vanaf nul en leren de eerste stappen van het programmeren. Het eindresultaat is een volledig programma in TI-Basic.
In module 4 leren de leerlingen hoe alcohol gemaakt wordt. Men vertrekt daarbij van de studie van gist, als levend organisme. Het is de aanloop naar het onderdeel chemie waar ethanol bereidt wordt. Leerlingen zullen dus gistcellen moeten onderzoeken: hoe ze zich vermenigvuldigen en hoe je de vitaliteit van een gistcultuur kunt bestuderen.
De leerlingen kunnen zelf alcohol door gisting bereiden. Het verkregen brouwsel wordt gedestilleerd waardoor de leerlingen kennis maken met een gefractioneerde destillatie. Er zijn twee mogelijkheden: ofwel brouwen de leerlingen zelf bier, ofwel maken ze zelf appelwijn.
‘Wat doet de lever met alcohol? Wat doet alcohol met de lever?’ laat de leerlingen via een powerpointpresentatie zelf uitzoeken hoe alcohol uit het lichaam verwijderd wordt. Centraal in dit onderdeel staat de opdracht om dit metabolisme in een conceptmap samen te vatten. In die zin voldoet deze module zeker aan de eindtermen in verband met ‘leren leren’ en ‘onderzoekend leren/leren onderzoeken.’ Verder zullen de leerlingen, na het doornemen van deze module, ook een aantal negatieve lichamelijke gevolgen van overdreven alcoholverbruik kunnen verklaren.
Module 5 is volledig gewijd aan chemie: men gaat verder in op de eigenschappen van ethanol. Hoofdbedoeling hiervan is zelf een blaaspijpje te maken waarmee je zelf een blaastest kunt doen. Daarbij moet je dan even stilstaan bij het verband tussen de alcohol in je bloed en de alcohol in je adem. Aanvullend gaan we dan ook even in op de moderne manier van meten: de leerlingen maken dan kennis met de verschillende principes waarop de werking van een blaastest is gebaseerd.
In module 6 komt de fysica aan bod: tot nu toe hebben we het gehad over de alcohol in het lichaam. Nu gaan we een stap verder en kijken naar de verkeersveiligheid. We hebben het dan over actieve veiligheid. Meer bepaald over het bepalen van de remafstand en alles wat daarbij komt kijken.
We zoeken in deze module naar een formule voor de stopafstand van een voertuig in functie van de snelheid, de reactietijd van de bestuurder en de staat van het wegdek. Dat gebeurt aan de hand van experimenten die de leerlingen in groepen van drie à vier leerlingen uitvoeren en verwerken met behulp van een begeleidende leerlingentekst. Als didactische methode wordt begeleide zelfstudie voorgesteld. De leerkracht kruipt dan in de rol van coach.
Het bespreken van de invloed van bovenstaande parameters op de stopafstand gebeurt in een volgende module wiskunde.
We zien dan dat de stopafstand afhangt van de reactietijd die je nodig hebt om te remmen. We bestuderen de invloed van de verschillende parameters. De stopafstand van een remmende wagen wordt berekend met bijzondere aandacht voor het belang van de snelheid, de wrijvingscoëfficiënt en de reactiesnelheid van de bestuurder.
Hoe belangrijk kan het zijn om 20 km/h trager te rijden, hoe belangrijk is de staat van het wegdek en banden en hoe belangrijk is het om nuchter achter het stuur te zitten ...
Via twee eenvoudige situaties (eenparig rechtlijnige en eenparig vertraagde beweging) wordt afgelegde weg als oppervlakte ‘intuïtief’ aangebracht.
Een inleidend voorbeeld van een concrete situatie kan dan de start zijn van de integraalrekening.
De biologie helpt dan om de mate waarin alcohol invloed heeft op die reactietijd te verklaren. ‘Hoe vertraagt alcoholgebruik het reactievermogen?’ laat de leerlingen kennis en inzicht verwerven over impulsgeleiding en impulsoverdracht, door het individueel bekijken en ontleden van animaties, die op het internet aangeboden worden. Ook over de manier waarop alcohol deze processen vertraagt bestaan er eveneens mooie animaties.
Aansluitend gaat fysica dan verder in op de passieve veiligheid. Als een botsing niet meer te voorkomen is, zijn er veiligheidsmaatregelen die de gevolgen voor de inzittenden van een auto zoveel mogelijk moeten beperken.
Het onderzoek start met een videofragment van een crashtest. Met behulp van een begeleidende leerlingentekst wordt aangetoond hoe kreukelzones, airbags en het dragen van de veiligheidsgordel ervoor kunnen zorgen dat de kracht op het lichaam niet te groot wordt. Daarmee is de kans op schade aan het lichaam kleiner.
De relatieve ongevalkans is afhankelijk van de BAC-waarde.
Dit voorbeeld biedt een gelegenheid om een wiskundig model te construeren.
Een exponentiële regressie wordt uitgevoerd met de grafische rekenmachine.
Wanneer we spreken over het thema ‘rijden onder invloed’, denken we vanzelfsprekend ook aan maatregelen om rijden onder invloed tegen te gaan. In deze module komen twee soorten maatregelen aan bod, namelijk de corrigerende maatregelen, opgelegd door politiediensten, en de preventieve maatregelen, uitgevoerd door belangenorganisaties zoals het Belgische Instituut voor de Verkeersveiligheid. Na een verkennende fase waarin gepeild wordt naar de meningen van de leerlingen over beide soorten maatregelen, wordt er dieper ingegaan op het opstellen van een sensibiliseringscampagne. De leerlingen krijgen dan de kans om zelf deel uit te maken van het beleid door op een zo creatief mogelijke manier rijden onder invloed tegen te gaan.
Als bijlage bij dit project, vind je ook nog een cursustekst over het zelf maken van een computerspel in twee dimensies. De leerlingen bouwen hierbij verder op hun kennis die ze geleerd hebben bij het programmeren in TI-Basic, maar moeten dit nu concreet toepassen bij het maken van een computerspel.
