Werkgroep 3
Voor veel leerlingen van de 3e klas havo/vwo, het jaar waarin deze leerlingen hun profielkeuze moeten maken, is natuurkunde vaak een lastig vak. Het is een jaar met veel nieuwe formules, maar ook veel nieuwe begrippen bij onderwerpen als elektriciteit, licht, beweging, energie en arbeid. Het maken van opgaven lukt uiteindelijk meestal nog wel, maar veel leerlingen klagen dat ze ‘niets snappen’ van natuurkunde. Ook goede leerlingen zeggen dat ze de formules wel kunnen gebruiken, maar dat ze niet goed weten wat ze precies uitrekenen.
Recente ontwikkelingen
De invoering van de basisvorming heeft niet geholpen om dit probleem op te lossen. In veel lesboeken zijn de formules naar klas 3 verschoven, wat het probleem alleen maar vergroot. De invoering van het vak techniek heeft nog niet de verbreding geboden die wel mogelijk zou kunnen zijn. De inzet van meer experimenten en ICT-toepassingen, projectonderwijs en allerlei wedstrijden maken het vak wel leuker, maar de problemen met formules blijven bestaan. Als de leerlingen het gevoel hebben dat ze de natuurkunde eigenlijk niet begrijpen dan is dat een drempel om het vak te kiezen.
Groepswerk
Op het St. Bonifatiuscollege is gekozen voor groepswerk in de onderbouw. Het lokaal is daarvoor zodanig aangepast dat de leerlingen aan vijf grote tafels zitten, die zo gedraaid zijn dat iedereen het bord kan zien. De opstelling is ideaal voor groepswerk, maar er kan ook (kort) klassikaal gewerkt worden.
Een probleem bij groepswerk is dat de meeste onderwijsmethoden niet geschikt zijn voor groepswerk. De klassikale uitleg van de docent blijft daarbij onmisbaar en de opdrachten in het boek zijn eigenlijk niet geschikt voor groepswerk. Het lesmateriaal is door de docenten zo geschreven dat de vragen uitnodigen tot overleg en geschikt zijn om in kleine groepen te bespreken.
Aandacht voor fenomenen en begripsvorming
In het lesmateriaal wordt daarnaast veel aandacht besteed aan de fenomenologische kant van de natuurkunde. Daarbij gaat begripsvorming (over de basale begrippen) vooraf aan de theorie en de formules. De vragen gaan dan ook meestal niet gericht op berekeningen maar om uitleg, voorspelling of verklaring van verschijnselen.
De vragen zijn daarbij zo gekozen dat de leerlingen door samenwerken en overleg meestal wel tot een goed antwoord kunnen komen. De opdracht aan de leerlingen is dan ook dat ze het eerst met elkaar eens moeten zijn, en bovendien moet iedereen in de groep het antwoord begrijpen en kunnen uitleggen. In dit samen overleggen zit direct de grootste winst: leerlingen leren erg veel door elkaar uit te leggen, en het motiveert ook de goede leerlingen.
Groepsprestatie
Om het samenwerken in de groepen te versterken is gekozen voor een beloningssysteem in competitievorm. Na elke les wordt van één leerling van elke groep het werk nagekeken. De beste groepen kunnen met hun score een bonus verdienen.
Het bonussysteem helpt de leerlingen om hun antwoorden zorgvuldig en volledig te bespreken en te noteren. Het geeft de docent bovendien elke les een goed beeld van het werken van de leerlingen én van de onderdelen die nog niet goede begrepen zijn door de leerlingen. De nabespreking in de volgende les is daardoor meestal erg effectief en efficiënt.
Een ander element om de groepsprestatie te stimuleren is de groeps-toets. Daarbij maken de leerlingen elk een deel van de toets en mogen daarna elkaars werk nakijken en bespreken. Het bevordert niet alleen het samenwerken, maar het is ook een uitgesproken leermoment.
Resultaten
De gevolgen van een andere onderwijsinhoud gekoppeld aan een andere werkvorm levert enkele opzienbarende resultaten.
Lesmateriaal en toekomst
De deelnemers aan de werkgroep hebben kennis gemaakt met het lesmateriaal dat door de school ontwikkeld is als leerlingmateriaal bij de methode Nova. Voor de ontwikkeling van het materiaal heeft de school ondersteuning gekregen van de stichting DBK-na middels een stipendium. Het lesmateriaal is aan de deelnemers van de werkgroep in digitale vorm beschikbaar gesteld.
