Grote Wetenschapsdag 2014

Uit Wiki reken-wiskundeonderwijs

Ga naar: navigatie, zoeken

Home   All   A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z   Categorieën               Vragen               Google-zoek               Pagina toevoegen       English       intern

* intern

Inhoud

Algemeen

  • Datum: woensdag 8 oktober 2014
  • Thema: licht en zonne-energie
  • Onderdeel van de cyclus Grote Wetenschapsdag

Achtergrond

In analogie van de Grote Rekendag wordt gekozen voor een model waarbij leerlingen een ochtend bezig zijn met 1 onderwerp:

  • Inleiding met o.a. video-materiaal van wetenschappers die met onderzoek naar licht en zonne-energie bezig zijn.
  • Groepsactiviteiten waarin ontdekken centraal staat
  • Werken aan een concreet product

Voorbereidings-workshop 16-4-2014 (tijdens W&T academie, mieke abels, vincent jonker): Na een serie activiteiten (10 streepjes licht) over licht voor leerlingen groep 7/8 en leerkrachten Basisonderwijs / Pabo-studenten gaan we op zoek naar de kernelementen voor de grote wetenschapsdag:

  • Hoe maak je de opdracht(en) uitdagend voor leerlingen zodat het ‘echt’ onderzoekend-en-ontwerpend leren wordt?
  • Hoe richt je de opdrachten in dat het door leerkrachten met enige mate van onzekerheid toch gedaan wordt?

Op 8 oktober 2014 vond een pilot plaats van de Grote Wetenschapsdag. Deze dag was gericht op leerlingen van groep 7 en 8 en hun leerkrachten. Hoe kun je een hele woensdagochtend inrichten rondom een wetenschappelijk getint onderwerp, met veel ruimte voor een onderzoekende houding bij de leerlingen, en met goede steun voor de leerkrachten? Deze pilot stond in het teken van 'zonne-energie en licht'. De dag werd georganiseerd door de Universiteit Utrecht. Acht basisscholen deden mee, en de leerkrachten waren over het algemeen enthousiast over de aanpak en de mogelijkheden om 'onderzoekend leren' centraal te stellen.

Op de gemiddelde basisschool in Nederland zal de komende jaren meer aandacht besteed worden aan 'wetenschap en technologie'. Dit komt voort uit plannen vanuit het Techniekpact, gevoed door de behoefte om leerlingen meer (en in een vroeger stadium) kennis te laten maken met wetenschap en technologie. Met behulp van de Grote Wetenschapsdag (een woensdagochtend alle aandacht gericht op wetenschap en technologie) willen we inhoud geven aan onderzoekend leren, een manier om leerlingen tot denken te zetten en ze te motiveren voor wetenschap en technologie. De rol van de leerkracht tijdens de Grote Wetenschapsdag is heel belangrijk. Het is een ochtend die ruimte biedt voor de eigen leervraag van de leerling, en dat is niet altijd gemakkelijk en vraagt andere (en soms nieuwe) vaardigheden van de leerkracht.

Voor de leerlingen is de Grote Wetenschapsdag een ontdekkingstocht, waarbij ze vooral leren dat het belangrijk is om vragen te stellen, en dat je soms, door zelf - of in groepjes - goed na te denken, al een heel eind kan komen, maar dat er ook vragen zijn waar niet direct een antwoord op is of misschien wel helemaal geen antwoord.

Wie deden er mee? De scholen konden zich aanmelden via de website, waar overigens wel een waarschuwing was gegeven dat het om een pilot ging. Hierop hebben 8 scholen gereageerd. Van deze acht scholen hebben zes scholen de Grote Wetenschapsdag kunnen opzetten. De resterende twee scholen doen het op een later tijdstip. Gelukkig is het materiaal geschikt om het op een zelf te kiezen moment te gebruiken. Ook voor scholen die zich niet inschreven, is het materiaal thans beschikbaar.

Hoe ziet de ochtend er uit? Voor de Grote Wetenschapsdag is er een website gemaakt, met bijbehorende pdf's (handleiding en andere materialen). De structuur van de ochtend is als volgt:

  • Introductie (met introductiefilmpje)
  • Carrousel, met relatief makkelijk uit te voeren experimenten
  • Eigen onderzoek (door groepjes leerlingen). Dit is het echt spannende onderdeel van de ochtend als het gaat om onderzoekend leren.
  • Presentaties door de leerlingen.

In feite is de structuur van de ochtend ongeveer gelijk aan het doorlopen van enkele stappen van onderzoekend leren, waarbij ook direct moet worden opgemerkt dat 'in het echte leven' (van onderzoek en dagelijkse praktijk) onderzoekjes heel grillig verlopen, vaak juist niet in voorbedachte stappen en op basis van creativiteit. Toch lijkt het goed voor de structuur van deze ochtend een stappenplan aan te reiken. Neem nu dit model:


In feite zijn de onderdelen van de ochtend te herkennen als onderdelen uit deze cyclus.

  • Introductie. Het thema van deze dag is gekozen omdat er op de Universiteit Utrecht ook wetenschappelijk onderzoek wordt uitgevoerd naar de werking van zonnecellen/zonnepanelen (door prof. Wilfried van Sark en zijn groep). In het introductiefilmpje vertelt deze onderzoeker over zijn werk en wordt iets verteld over de vragen waar de onderzoekers mee bezig zijn. Ook wordt enige uitleg gegeven over hoe zonlicht wordt omgezet in energie. Het is de bedoeling dat leerlingen door dit filmpje zelf gaan nadenken over dit onderwerp en wellicht zelf vragen hebben.

De leerkracht heeft hierna de keuze om één van de twee aangeleverde presentaties te gebruiken om het onderwerp iets meer te detailleren (als daar behoefte aan is).

  • Carrousel. In dit onderdeel is gekozen voor een 'veilige setting' van onderzoekend leren. De materialen bij de experimenten zijn in principe in de school aanwezig, maar moeten natuurlijk wel door de leerkracht vooraf bij elkaar gezocht worden en klaargelegd (spiegeltjes, zaklampen, e.d.). De Grote Wetenschapsdag gaat niet werken met leskisten, maar hangt het principe aan dat onderzoekjes moeten kunnen worden uitgevoerd met aanwezig materiaal. Er wordt gewerkt in groepjes van ongeveer 3 à 4 leerlingen. De opdrachten hebben wel een onderzoekend karakter, maar kunnen, met het beschikbare materiaal binnen ongeveer 10 minuten leiden tot een 'geslaagde observatie' en het noteren van wat er te zien is (en misschien zelfs een eenvoudige verklaring; bij de opdrachten is voor de leerkracht een korte achtergrond gegeven, bijv. de werking van 'breking van licht waardoor regenboogkleuren ontstaan').
  • Eigen onderzoekje. Dit is in de tweede helft van de ochtend. Leerlingen hebben ongeveer een uur voor het verzinnen en uitvoeren van het onderzoekje (wederom in groepjes), en ongeveer 20 minuten om elkaar te laten zien wat er uitgekomen is. In deze fase zijn de materialen uit de carrousel-ronde nog steeds beschikbaar, maar ook andere materialen kunnen gebruikt worden. We nemen als voorbeeld de onderzoeksvraag van leerlingen van SBO de Tweern: geven alle beamerlampen evenveel licht? Ze hebben dit uitgezocht met een app (LuxMeter) en kwamen tot de conclusie dat er verschillen zijn in licht-intensiteit. Met de resultaten hebben ze een advies voor het hoofd van de school geschreven welke lampen volgens hen als eerste vervangen moeten worden.
  • Presentaties. Dit is een belangrijk aspect van de ochtend. Het is belangrijk dat leerlingen zelf kunnen vertellen hoe ze hun onderzoekje hebben uitgevoerd. Niet elk experiment zal spectaculair verlopen zijn, het is vaak ook zoeken naar de juiste manier van meten, gebruik van de juiste materialen, etc. Presentaties moeten zich dan ook vooral richten op 'hoe heb je het aangepakt' . Zo kan elke groep aangeven welke stappen achtereenvolgens gezet zijn.
  • Ervaringen. De leerkrachten zijn het er allemaal over eens dat het een geslaagde dag was. Ze hebben hun leerlingen in een heel andere setting kunnen meemaken. Waarin bepaalde interesses van de leerlingen naar voren kwamen waarvan de leerkrachten nog niet op de hoogte waren. “Zo kwamen we erachter dat kinderen ontzettend geïnteresseerd waren in chemie. Het heerlijk vonden om te experimenteren, maar daarbij bleven experimenteren en het schema van onderzoekend leren vergaten.” Aldus de leerkracht van OBS De Carrousel. De leerkrachten hebben ook ideeën opgedaan over het inrichten van toekomstige lessen en vinden dat de lesideeën van de Grote Wetenschapsdag gebruikt kunnen worden voor een nieuwe lessenserie over licht. De reacties van de leerlingen op de verschillende experimenten was opmerkelijk voor de leerkrachten. Ze vonden het prachtig om te zien hoe leerlingen verschillend reageren op de verschillende activiteiten. De leerlingen toonde veel interesse, waren ondernemend en deden allemaal actief mee. Ze vonden het niet zo erg dat de zon niet scheen, op deze manier konden ze de zon als lichtbron vervangen met een ander beschikbare lichtbron.

Verwijzingen

Versies van dit document

Persoonlijke instellingen
GOOGLE