Artikel uit De Gelderlander van 21-04-2005

'Je rekent niet alleen om de uitkomst'

Door JOHN BRUINSMA

Het beroemdste rekenonderwijsinstituut van het land kijkt op van de bevinding van een Nijmeegse onderzoeker dat zwakke leerlingen soms beter af zijn met traditioneel rekenen. "Wij maken anders mee."

De ene deskundige zegt dat je kinderen niet te veel strategieën moet leren om een rekensom op te lossen, de andere deskundige zegt dat de mogelijkheid van het kiezen óók een strategie is: een kind kan altijd die ene nemen waar het 't beste mee uit de voeten kan.

De Nijmeegse pedagoog Rudolf Timmermans heeft met het onderzoek waarop hij gisteren promoveerde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen verbazing gewekt bij het Freudenthal Instituut in Utrecht, hét expertisecentrum in Nederland voor reken- en wiskundeonderwijs. De Nijmeegse promovendus vond uit dat kinderen die zwak zijn in rekenen beter scoren op onderdelen van dit vak als ze sommen op één manier leren oplossen. "Wij maken anders mee", zegt Nina Boswinkel, projectleider speciaal rekenen bij het Freudenthal Instituut.

Het realistisch rekenonderwijs heeft de traditionele rekenles opgevolgd als 'het evangelie' van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen. Realistische methodes als Pluspunt en De wereld in getallen hebben traditionele methodes als Naar zelfstandig rekenen vervangen. In plaats van het stampwerk dat oudere generaties lang geleden verrichtten op het ritme van de aanwijsstok van de meester, maken de kinderen van nu sommetjes die worden weergegeven in een aan de werkelijkheid of de fantasie ontleende context. Na de uitleg gaan ze zelf aan het werk en mogen ze de leerkracht om hulp vragen.

" Als je traditioneel leert rekenen, leer je bijvoorbeeld dat je, om de uitkomst van 8 + 7 te krijgen, eerst 8 erbij 2 telt om op 10 uit te komen", legt Boswinkel uit. "Dan heb je een tiental waarbij je nog 5 telt en dan kom je op 15 uit. Volgens de realistische opvatting mogen kinderen, om 8 + 7 uit te rekenen, bijvoorbeeld ook kiezen voor: 8 erbij 8 is 16 en als ik daar 1 af doe, kom ik op 15 uit. Of: 7 erbij 7 is 14 en dan doe ik er 1 bij en dat is ook 15. Dat is handig voor kinderen die niet begrijpen dat 10 een belangrijk getal is." Volgens Boswinkel wordt door het realistisch rekenen een groter beroep op het probleemoplossend vermogen van leerlingen gedaan. "Ook dát hoort bij rekenonderwijs. Het gáát niet alleen om de uitkomst van de som. Onze ervaring is dat ook de zwakke leerlingen zo niet alleen méér van rekenen leren, maar dat zij het op die manier ook leuker vinden om te doen."

Promovendus Timmermans is op zich geen tegenstander van de door Boswinkel gepropageerde filosofie. "Alleen is die kennis van verschillende strategieën voor sommige kinderen ballast. Hun werkgeheugen kan het niet aan. Mijn onderzoek leert dat je beter eerst één strategie goed kan aanleren en daarna kun je weer verder zien. Als kinderen één strategie kennen, houden ze capaciteit vrij om andere denkprocessen uit te voeren."

Dat geheugen is voor Boswinkel juist reden zich tegen het klassieke rekenen te verzetten. "Zwakker ontwikkelde kinderen hebben minder kennis en begrip van de getallen. Hoe moeten zij die ene strategie dan aanleren, begrijpen en onthouden?" Boswinkel is bezig met de implementatie van het realistisch rekenen in het speciaal onderwijs en het speciaal basisonderwijs (voorheen lom en mlk). "De leerkrachten daar waren er tot voor kort van overtuigd dat de kinderen in de war raakten als ze meerdere strategieën zouden toepassen. Wat blijkt uit wat we tot dusver hebben gezien? Dat ze wel degelijk andere wegen bewandelen om op het goede antwoord te komen." Welk rekengeloof je ook aanhangt, Timmermans wil in elk geval niet de verdenking op zich laden dat hij het ouderwetse stampwerk terug wil. "Ook in mijn onderzoek is gewerkt met verhaaltjes en beelden. 'Jan heeft 52 snoepjes en hij geeft er 25 aan Koen, hoeveel heeft hij over?' De ene groep loste het op met één strategie 52 eraf 20 is 32, 32 eraf 5 is 27 , de andere kinderen lieten we vrij. Hoe moeilijker de sommen werden, hoe vaker de methode van één strategie toch het best bleek te werken."

Meer informatie over het Speciaal Rekenen project: www.speciaalrekenen.nl